Vorig jaar bleek uit cijfers van het CBS dat gebruik van ADHD-medicatie in de afgelopen twintig jaar is verviervoudigd. Jongens krijgen daarnaast twee keer zo vaak de diagnose ADHD als meisjes. Dit komt onder andere doordat meisjes minder stereotyperend ADHD gedrag laten zien dan jongens, zoals niet stil kunnen zitten. Achter deze getallen zitten vrouwen met een verhaal. Wat doet het met je als je als vrouw pas op volwassen leeftijd de diagnose ADHD krijgt? En welke overwegingen maken vrouwen om wel of geen ADHD-medicatie te gebruiken?
Afgelopen zomer kreeg Britt de diagnose ADHD. Op social media gaan er veel filmpjes rond met kenmerken van ADHD. Tegen haar psycholoog zei ze dan ook: “Ik wilde niet die twintiger zijn die vier TikToks heeft gezien en denkt: heb ik ADHD?” Britt: “Ik voelde een soort druk vanuit de maatschappij, dat ik moest bewijzen dat ik echt voldeed aan de stoornis.” Als Britt terugblikt met de psycholoog ziet ze dat op de middelbare school bij het leren de kenmerken het duidelijkst waren: “Ik moest harder werken dan klasgenoten en haalde net een zes.” Ondanks deze problemen kreeg ze haar diagnose pas op haar 24e. Volgens Britt komt dit omdat ze als meisje niet voldeed aan het stereotype beeld van ADHD: ze was niet heel druk en kon prima stilzitten.
Er rolt een traan over haar wang als ze vertelt dat een eerdere diagnose haar zou hebben geholpen. “Ik heb op de middelbare school veel gestruggeld, ik schoof het af op mijn intelligentie. Sinds mijn diagnose kan ik begripvol naar mezelf zijn.” Britt besloot na haar diagnose te kijken of medicatie haar kon helpen en merkte dat het meteen een positieve invloed had op haar concentratie, bijvoorbeeld bij het studeren. “Nu neem ik standaard medicatie. Mijn hoofd is rustiger en ik kan beter relaxen.” Soms ervaart ze wel bijwerkingen: de medicatie vlakt haar emoties af, ook positieve emoties als enthousiasme. “Maar onderaan de streep wegen op dit moment voor mij de voordelen op tegen de nadelen.”
Wat is ADHD en hoe is het te herkennen?
Er zijn drie hoofdkenmerken van ADHD: impulsiviteit, hyperactiviteit en moeite met concentreren. Daarnaast zijn er ook kenmerken als moeite hebben met emoties reguleren, niet goed kunnen plannen en moeite hebben met het starten en afmaken van een taak. Maar hoe deze kenmerken zich uiten, verschilt tussen mannen en vrouwen. Meisjes vertonen ander gedrag dan jongens: zo hebben ze vaker last van slaapproblemen en hyperactiviteit is zichtbaar door stilzitten en dagdromen. Daarnaast worden meisjes vaker aangesproken als hun gedrag niet gepast is en daardoor onderdrukken ze hun symptomen (Universiteit van Nederland en WOMEN Inc).
Maartje was twintig toen ze de diagnose ADHD kreeg. “Tijdens de testen voor ADHD herkende ik veel. De uitslag kwam toen niet meer als een verrassing,” vertelt Maartje. Ze had graag gewild dat haar omgeving bekend was geweest met de verschillende symptomen, zodat ze de diagnose eerder had gekregen. “Ik denk dat ik dan bijvoorbeeld beter met mijn emoties had leren omgaan.” Inmiddels kan ze ook de positieve kanten zien. “Mijn impulsiviteit zit mij vaak in de weg, maar het levert ook echt leuke momenten op.”
Na de diagnose verslond ze allerlei boeken over ADHD. Maartje: “Ik wilde met mijn ADHD leren omgaan door het opdoen van kennis.” Alles wat ze in de boeken las en online voorbij zag komen, greep ze aan. “Van alle apps die ik heb geprobeerd, werkte er eigenlijk geen één, maar een vast slaapritme, routine en het maken van lijstjes helpen mij enorm.” Ze gaf bij haar psychiater aan dat ze medicatie wilde proberen, maar al snel had ze last van heftige bijwerkingen: “Ik kon niet meer functioneren, mijn lichaam stond in een paniekstand.” Momenteel gebruikt ze geen medicatie, maar binnenkort gaat ze met de psychiater kijken of er een ander soort medicatie is die haar kan helpen. “Het zou fijn zijn om extra ondersteuning te hebben tijdens studie of werk.”
Rosa Gibbels (23) werd twee jaar geleden overvallen toen haar psycholoog zei: “Maar dat komt natuurlijk door je ADHD.” Op dat moment had Rosa de diagnose nog niet. Hoewel haar moeder ook ADHD heeft, had Rosa er zelf niet over nagedacht dat ze ADHD had. “Mijn moeder en ik hadden een manier van leven, die voor ons allebei werkte. Daarom viel mijn ADHD niet op.” Zo was het bij haar thuis duidelijk wie wanneer welke taak deed, dat gaf structuur. Al jong leerde Rosa van haar moeder om planningen te maken. Iets wat niet per se ADHD-proof is, maar wat haar wel hielp overzicht te houden.
“Het voelt alsof ik honderd dagen in één dag leef, zo snel gaat het de hele tijd in mijn hoofd,” vertelt Rosa over haar ADHD. Door haar diagnose snapt Rosa zichzelf beter en ziet ze ook de voordelen van haar diagnose: ze is sociaal, creatief, kan snel denken en schakelen. Maar er zijn ook nadelen: “Het kost mij veel moeite om iets te leren en iets voor elkaar te krijgen, daar zit ik mezelf soms erg mee in de weg.” Dus begon ze na haar diagnose met medicatie. “De eerste keer dat ik medicatie nam, begon ik te huilen omdat ik schrok van hoe stil het was in mijn hoofd.” Met het gebruik van de medicatie had Rosa het idee dat er een deel van haar verdween. “Ik voel mij dan afgevlakt, ik mis mijn snelheid en in mijn hoofd gaat alles op het tempo van een slak. Voor mij zijn de bijwerkingen het niet waard om medicatie te nemen.”
Meer aandacht voor ADHD: goed of slecht?
Het toegenomen aantal diagnoses heeft ervoor gezorgd dat ADHD meer besproken wordt in de maatschappij. Daar ervaren de vrouwen ook de negatieve kant van. Ze zijn alle drie bekend met de opmerking: ‘iedereen heeft tegenwoordig ADHD’. Rosa benadrukt: “Het is geen trend, voor mij zijn het dagelijkse obstakels die ik moet overkomen.” Toch zijn Britt, Rosa en Maartje vooral blij met de toegenomen belangstelling, want het is ook beter bekend hoe ADHD zich bij vrouwen kenmerkt. Maartje: “Het is fijn dat er meer zichtbaarheid is. Zo kunnen mensen die struggelen beter worden geholpen.”
Eindredactie door Suzanne van Spijker.
