Londen voelt anders dan tien jaar geleden. Minder vanzelfsprekend internationaal, minder open. Waar ooit een voortdurende uitwisseling was – van studenten, zorgpersoneel, journalisten – zitten mensen nu klem tussen formulieren, grenzen en wachttijden. Het is mei 2026, bijna tien jaar na het Brexit-referendum. Wat hier rondzingt is geen triomf, maar iets dat ongemakkelijk dicht bij spijt komt.
Als jonge freelance journalist in het Verenigd Koninkrijk zie ik dagelijks de gevolgen van een keuze die ooit werd verkocht als een snelle oplossing voor complexe problemen. Minder migratie zou de druk op de zorg verlichten. Meer controle zou de economie versterken.
De werkelijkheid blijkt weerbarstig. Migratie is inderdaad afgenomen, maar het tekort aan personeel in de zorg en logistieke sector is daardoor toegenomen. De economie sputtert. En jongeren, mijn generatie, bewegen zich niet langer vrij door heel Europa, alsof hun hele horizon is gekrompen. Een groot deel van de internationale studenten die hier zo graag kwamen, blijven nu thuis.
Spiegel voor Europa
Brexit is daarmee geen geïsoleerd Brits verhaal. Het is een spiegel voor de rest van Europa. Want de gedachte die eraan ten grondslag lag, dat nationale problemen opgelost kunnen worden door je af te sluiten van internationale samenwerking, leeft ook elders. Het is het verleidelijke ‘ik-denken’: als wij ons maar onttrekken aan gezamenlijke afspraken, komt alles goed.
Europa zou juist de tegenovergestelde les moeten trekken. De reflex om te kiezen voor uitzonderingen, opt-outs en nationale belangen boven gezamenlijke oplossingen kost ons al te veel. Aan de buitengrenzen van de Europese Unie staan mensenrechten onder druk omdat lidstaten proberen om migranten buiten de deur te houden. Solidariteit wordt ingeruild voor politieke winst op korte termijn. En ondertussen groeit het wantrouwen tussen landen, maar ook binnen samenlevingen.
Brexit laat zien waar dat pad toe leidt: verminderde samenwerking, krimp van vertrouwen, verlies van mogelijkheden. Dat betekent niet dat Europa kritiekloos moet zijn op zichzelf. Integendeel. Juist door samen te werken, kunnen Europese landen elkaar scherp houden. Fouten benoemen. Lasten eerlijker verdelen. En bovenal: blijven investeren in het idee dat samenwerking sterker maakt dan afzondering.
Hongaarse veerkracht
Het recente politieke kantelpunt in Hongarije laat zien hoe kwetsbaar democratie kan zijn, en hoe veerkrachtig tegelijk. Viktor Orbán heeft zestien jaar zijn best gedaan om critici de mond te snoeren. Maar het volk liet zich niet monddood maken. En sprak zich uit. Genadeloos hard. Na zestien jaar onder Orbán wordt steeds duidelijker hoeveel schade er is aangericht aan instituties, media en vertrouwen. Corruptie, propaganda en machtsconcentratie laten diepe sporen na. Het herstel zal tijd kosten, misschien wel een generatie.
Juist nu, in een tijd waarin oorlog in Europa op de loer ligt, is die les urgenter dan ooit. Samenwerking is geen luxeproject, maar bittere noodzaak. Niet alleen economisch, maar ook politiek en op moreel vlak.
Blijven investeren in het idee dat samenwerking sterker maakt dan afzondering
Europa moet daarom niet bang zijn voor meer samenwerking, meer integratie, maar juist ambitieuzer worden. Niet minder, maar meer solidariteit. Niet minder, maar meer democratische betrokkenheid. En vooral: alle aandacht voor de toekomst.
Gedeelde verantwoordelijkheid
Want het zijn jongeren die nu de prijs betalen van kortzichtige keuzes. Studenten die niet meer zonder drempels kunnen studeren in een ander land. Jonge professionals die kansen missen. Kinderen met dubbele nationaliteiten die vastzitten in bureaucratische procedures. Wat verloren gaat is niet alleen de economische groei. Het is een cultureel, sociaal en menselijk drama.
De Britse ervaring laat zien hoe snel dat verlies kan gaan. En hoe moeilijk het is om het terug te draaien. Daarom zou Europa Brexit-spijt niet alleen moeten zien als een waarschuwing om uit elkaar te vallen, maar ook als een reden om dichter bij elkaar te komen. Om minder te denken in grenzen en meer in gedeelde verantwoordelijkheid.
Want de echte les van Brexit is niet dat samenwerking faalt. Die leert dat het alternatief vaak slechter is. Over tien jaar wil Europa niet terugkijken met dezelfde spijt die hier nu voelbaar is. Niet balen van verloren talent, gemiste kansen en kapotte verbindingen. Maar juist kunnen zeggen: we hebben geleerd. We verkozen samenwerking boven afzondering, voor solidariteit boven egoïsme. Voor de langere termijn in plaats van kortzichtigheid.
We verkozen samenwerking boven afzondering, voor solidariteit boven egoïsme
Als freelance journalist in Londen lees ik dagelijks over de Britse worsteling met de Brexit, en met de grote vragen voor de toekomst. En gun ik de Britten dat ze niet alleen hoeven te worstelen, maar samen met hun Europese buren. Zonder de beperking van grenzen, maar met een prachtige, grenzenloze horizon.
Eindredactie door Eke Dros
