Olivia Rodrigo bracht een paar weken geleden haar nieuwe single ‘drop dead‘ uit. In de dromerige muziekvideo zien we Rodrigo zwieren in het paleis van Versailles. Ze draagt pastelblauwe ruches, satijnen broekje en kniehoge kousen met kant. In een interview met Vogue vertelt Rodrigo dat de outfit moest voelen alsof ze net wakker werd in Versailles en alsof ze er net zo goed in geslapen kon hebben.
Deze sfeer nam Rodrigo mee naar een recent liveoptreden van de single tijdens een viering van de exclusieve Spotify Billions Club in Barcelona. Tijdens dit optreden droeg Rodrigo een roze babydolljurk met pofmouwen en kniehoge Dr. Martens laarzen. Het duurde niet lang voordat de X-accounts en TikTok-influencers zich op de outfit stortten. Sommigen zeiden dat Rodrigo zichzelf zou seksualiseren in kleding die “voor een peuter” bedoeld is. Anderen beschuldigen haar van het romantiseren van infantiliteit onder het mom van “girlhood aesthetic”.
De kritiek komt niet zomaar uit de lucht vallen. De babydolljurk is al jaren een kledingstuk dat veel discussie teweeg brengt over feminisme, vrouwelijkheid en seksualiteit. Dat komt omdat de jurk door de jaren heen veel verschillende culturele betekenissen heeft gekregen. De combinatie van de lieflijke babydolljurk met stoere Dr. Martens doet sterk denken aan hoe punkartiesten zoals Courtney Love en Kat Bjelland de jurk in de jaren negentig droegen.
Hoewel deze discussie op het eerste gezicht lijkt te gaan over een outfit, schuilt er eigenlijk een veel groter maatschappelijk vraagstuk achter. Welke vormen van vrouwelijkheid zijn cultureel geaccepteerd in hedendaagse popcultuur?
Hyperseksueel statement piece?
De babydolljurk werd eerst geassocieerd met vrouwelijke onderdanigheid, onschuld, en infantiliteit. Die betekenis ontstond mede door de controversiële film Baby Doll uit de jaren vijftig, waar de jurk zijn uiteindelijke naam aan te danken heeft. Om deze associatie te doorbreken, combineerden Love en Bjelland de jurk met uitgelopen eyeliner, gescheurde panty’s en teksten als “slet” en “hoer” die met lippenstift op hun lichamen waren geschreven. Op die manier werd de babydolljurk een statement piece binnen de feministische punkbeweging Riot Grrrl. De jurk werd symbool voor chaos, woede en verzet tegen de maatschappelijke verwachtingen rondom vrouwelijkheid.
Rebelleren mag, maar alleen als het verpakt is in pastelkleuren
Punkartiesten van de Riot Grrrl-beweging zijn niet de enigen die de jurk een nieuwe betekenis geven. Ook popartiest Sabrina Carpenter kreeg de laatste tijd veel soortgelijke kritiek op haar signature babydolljurk. Waarbij Rodrigo de jurk koppelt aan zachtheid en romantiek, gebruikt Carpenter de jurk juist als een hyperseksueel statement piece. Haar lingerieachtige babydolljurk wordt gecombineerd met provocatieve songteksten en een uitgesproken vrouwelijke performance. Het is een andere manier om autonomie over de vrouwelijke seksualiteit die ooit met de jurk werd geassocieerd terug te nemen.
Een nieuwe betekenis
De verschillende manieren waarop Rodrigo, Carpenter en Riot Grrrl-artiesten de jurk dragen, laten zien hoe de acceptatie van vrouwelijke expressie voortdurend verandert in de maatschappij. Tegelijkertijd laat het zien dat vrouwelijkheid niet te reduceren is tot maar één vaste vorm. De vrouwelijke artiesten waar we allemaal zo graag naar luisteren laten ons zien dat vrouwelijkheid alles tegelijk is: lelijk, boos, seksueel, complex, kwetsbaar, en romantisch. Waarbij vrouwelijkheid bij Love en Bjelland ging over woede en verzet, draait het bij Carpenter juist om de balans tussen seksuele autonomie en performance voor de zogenaamde “male gaze”. Hoewel Rodrigo inspiratie haalt uit de Riot Grrrl-beweging, geeft ze tegelijkertijd een bijna tegenovergestelde betekenis aan de jurk. Haar muziek en imago gaan namelijk niet over woede en chaos, maar juist over kwetsbaarheid, romantiek, en zachtheid. Het beeld dat ze schetst voelt daardoor minder rebels, maar eerder als een geromantiseerde versie van een hopeloos verliefd tienermeisje dat voor het eerst een gebroken hart ervaart.
Die romantische en kwetsbare kant van vrouwelijkheid bestaat natuurlijk, maar het is juist deze manier van vrouwelijkheid die bij sommigen een gevoelige snaar raakt. Voor hen voelt deze presentatie namelijk niet bevrijdend maar juist onderdrukkend. Ze zien het als de terugkeer van de meer onschuldige versie van vrouwelijkheid. Een versie die cultureel acceptabel en veilig is.
Toch is het juist deze zachte en romantische vorm van vrouwelijkheid die momenteel populair is binnen popcultuur en online trends. Het heeft zelfs een naam gekregen: “girlhood aesthetic”. Je ziet dit terugkomen in populaire internettermen zoals “girl math”, “girl dinner” en “hot girl walks”. Deze termen maken vrouwelijkheid toegankelijker, stiller en minder confronterend. Helaas mag volwassen vrouwelijkheid vaak nog steeds alleen maar bestaan als het bescheiden blijft. Rebelleren mag, maar alleen als het verpakt is in pastelkleuren. Vrouwen mogen sexy zijn, maar niet seksueel. Ze mogen kwetsbaar zijn, maar niet kinderlijk. Vrouw zijn betekent dat je voortdurend moet voldoen aan de contradicties die de maatschappij van je verwacht.
Misschien is dat precies waarom de babydolljurk zoveel discussie oproept. Niet omdat de jurk zelf problematisch is, maar omdat het het spanningsveld blootlegt tussen hoe vrouwen zichzelf willen uiten en welke vormen van vrouwelijkheid cultureel acceptabel blijven.
Eindredactie door Evi Verleije
Over de auteur
Yulinn Wegman (zij/haar) is student medische biologie aan de Radboud Universiteit, waar ze zich specialiseert in wetenschap in de samenleving. Haar ambitie om wetenschap inclusiever en diverser te maken is gedreven door een sterk gevoel voor sociale rechtvaardigheid. Ze schrijft en onderzoekt dan ook graag onderwerpen die te maken hebben met kansengelijkheid, discriminatie, mensenrechten en gendergelijkheid.
