Het is iets na zes uur op woensdagavond en de sfeer op het Schouwburgplein is gemoedelijk. Voor één avond, nacht en ochtend wordt het plein omgevormd tot een warme, veilige plek: er is ruimte voor een gezamenlijke maaltijd en er staan tentjes waar mensen beschut kunnen slapen. Het waait stevig en iedereen is goed ingepakt. Zittend aan lange tafels beginnen dakloze mensen, vrijwilligers van de Pauluskerk en actievoerders aan het straatdiner. Een curry van kip en zoete aardappels staat op het menu en er volgt zelfs een stukje bananenbrood als dessert.
Ted en Fred
De dakloze Ted (74) leeft al ruim dertig jaar op straat, samen met een grote rollator, zwaar beladen met zijn bezittingen. Onlangs is Fred (46) de nieuwe compagnon van Ted en samen leven zij op straat. Fred is sinds vijf dagen dakloos. Hij is verslaafd en door een terugval op straat beland. “Ik heb ook goede tijden gekend en ben vader van een zoontje, daar heb ik nu helaas geen contact meer mee.” Wanneer het duo hoort dat zij vanavond in de Pauluskerk mogen slapen, zijn ze dolblij: “We slapen in de Pauluskerk maat, geniaal!”
Na het diner betreden daklozen het podium om hun verhaal te vertellen. Er komen schrijnende situaties voorbij, zoals die van Helena Braam (50). Braam is dakloos geworden nadat haar huis is afgebrand. Na zeven jaar op straat heeft ze sinds gisteren een huis. “Ik voelde me onveilig op straat als vrouw.” Haar grootste wens voor 2026 is veiligheid, onderdak, en een huissleutel voor ieder mens. “Een huis is de basis. Je kan alleen vanuit een stabiele basis groeien. Housing First!” waarop iedereen haar luidkeels toejuicht.
Koude nachten
Ook Hamid Lala (52) stapt op het podium. Lala was politieagent in Algarije, maar leeft nu al 30 jaar ongedocumenteerd in Nederland op straat. Hij vertelt over de koude winternachten. De winteropvang gaat open als de gevoelstemperatuur onder nul is en blijft dan vaak maar twee tot drie nachten open. “Maar met alle respect, dat is bullshit. Voor daklozen is slapen een luxe, en leven bestaat niet, enkel overleven.”
Lala’s ervaring als politieagent komt naar voren wanneer hij aanbiedt om de wacht te houden voor het tentenkamp. Hij wil graag dat iedereen zich veilig voelt, zelfs als dat betekent dat hij de hele nacht wakker moet blijven. Wanneer hem wordt gevraagd wat zou helpen, antwoordt hij stellig: “Een permanente winteropvang. Dan kan ik de hele winter slapen op een warm plekje. Dan hoef ik niet zeiknat onder de brug te slapen.”
Rond tien uur in de avond stroomt het Schouwburgplein langzaam steeds leger en blijven alleen daklozen, de organisatoren en een aantal actievoerders die uit solidariteit de nacht buiten doorbrengen, over. Rondom een vuurtje worden liedjes gezongen om warm te blijven, een gevoel van saamhorigheid overheerst. De meesten slapen vannacht in de Pauluskerk, maar een aantal actievoerders en daklozen slapen buiten op straat in tentjes.
Al snel wordt duidelijk, een nacht buiten slapen is not for the weak. Het is vreselijk koud. De actievoerders hebben nog een tentje en een warme slaapzak. Voor de gemiddelde dakloze geldt dat niet. Tentjes en slaapzakken worden regelmatig afgepakt door handhaving, waardoor mensen zonder bescherming de nacht in moeten. Het is een pittige nacht: de vele geluiden op het plein, de lichten die maar niet uitgaan en de ijzige kou zorgen ervoor dat de meeste vrijwilligers en actievoerders amper een oog dicht doen.
Pact tegen dakloosheid
Rond 07:00 uur komt het Schouwburgplein alweer tot leven. Na een korte nacht doen daklozen en actievoerders ochtendgymnastiek, gevolgd door een gezamenlijk ontbijt met Rotterdamse raadsleden. Tijdens dit ontbijt introduceert de Pauluskerk het pact tegen dakloosheid. Deze oproep vraagt om permanente winteropvang en meer sociale huurwoningen. De meeste aanwezige raadsleden tekenen het pact. Alleen VVD-raadslid Diederik van Dommelen doet dat niet. “We willen hetzelfde probleem bestrijden, maar zien er andere oplossingen voor,” zegt hij. Volgens Van Dommelen is extra sociale huur niet de oplossing; meer middenhuur zou juist de doorstroom bevorderen.
De manifestatie Recht op Rust biedt dak- en thuislozen een avond van rust en buitenstaanders een inkijkje in hun leven. Toch blijft het aantal actievoerders dat op het Schouwburgplein slaapt beperkt en ervaren de meesten daarmee niet wat dakloosheid inhoudt. Volgens Braam wordt de realiteit van buiten slapen vaak onderschat in de vele trajecten die ze heeft doorlopen. “Zonder een eigen sleutel kom je nergens,” zegt ze. “Pas wanneer die basis er is, ontstaat ruimte om andere problemen aan te pakken.”
Eindredactie door Eke Dros
